#Taal | Hun doen maar

Zij, hun, hen: het is een heikele kwestie in het hedendaags Nederland die menig taalliefhebber dan wel taalpurist slapeloze nachten bezorgt. Nu ben ik op een punt dat ik mensen nier langer corrigeer en ik geaccepteerd heb dat we ons langzaamaan voortbewegen van Zij hebben hen gebeld naar Hun hebben ze gebeld. Over of dit nu echt erg is en hoe het zover heeft kunnen komen, valt veel te zeggen. En dat doe dus ik dus bij dezen. (Dezen met een n!)

Stel je voor: ik ben docent Nederlands in Spanje. Een leerling komt terug van een jaar studeren in Amsterdam en zegt nu “hun hebben” in plaats van “zij hebben”. Moet ik hem corrigeren?

Laten we bij de kern van het probleem beginnen. In principe kent het Nederlands geen verschil tussen meewerkend en lijdend voorwerp als het om persoonlijke voornaamwoorden gaat. Je  hoeft alleen te weten of iemand het onderwerp van de zin is of een voorwerp (meewerkend of lijdend) om te bepalen of je ik of mij, hij of hem of wij of ons moet gebruiken. Hetzelfde gold ook voor zij, alleen was het vroeger (en misschien nog steeds) afhankelijk van welk dialect je sprak of je als voorwerp hun of hen gebruikte. 

In de 17e eeuw herschreven grammatici de taalregels naar Latijns model: je zou hun moeten gebruiken als het een meewerkend voorwerp is, hen als het een lijdend voorwerp is. Ter illustratie: “ik geef hun het boek” (hun als meewerkend voorwerp), “ik ken hen” (hen als lijdend voorwerp). Het gekke is dat hun vervangen wordt door hen als er een voorzetsel in het spel is en dat is misschien wel de bron van alle ellende. Het is dus weliswaar “ik geef hun het boek”, maar “ik geef het boek aan hen” is.

In vier eeuwen is het echter nog niet gelukt dat de gemiddelde Nederlander deze kunstmatige regel onder knie heeft. Nu mag je in plaats van hen en hun ook ze gebruiken, bijvoorbeeld “Ik zie ze” of “Ik ben bij ze”. Het feit dat ze zowel zij als hun en hen kan vervangen, kan voor de voor de redenering hebben gezorgd dat hun omgekeerd dan ook zowel ze als zij kan vervangen, en men zo hun als onderwerp is gaan gebruiken (“Hun zien mij”).

Het gebruik van hun als onderwerp werd voor het eerst opgetekend in 1911 in Haarlem en heeft sindsdien alleen maar aan terrein gewonnen. Ook in het oorspronkelijke, niet gecorrigeerde dagboek van Anne Frank zou hun als onderwerp gebruikt worden. Een onderzoek uit 1991 laat zien dat door basisschoolleerlingen destijds het gebruik van hun als onderwerp niet als fout bestempeld werd. Inmiddels zijn we weer twintig jaar verder en is er geen reden om aan te nemen dat de trend stagneert.

Omdat het gebruik van hun als onderwerp desalniettemin nog altijd algemeen afgekeurd wordt, rust er onder mensen die ABN willen spreken een soort vloek op hun. Dit zorgt ervoor dat hen in plaats van hun als meewerkend voorwerp gebruikt wordt terwijl het eigenlijk hun moet zijn (“Ik stuur hen een brief”). Het is niet onwaarschijnlijk dat hun op den duur als meewerkend voorwerp in onbruik zal raken en men alleen nog maar hen gebruikt. De tijd moet uitwijzen of hun als onderwerp zij zal gaan vervangen.

Is het gebruik van hun in plaats van zij als onderwerp nu echt zo’n erge fout? Ja, het is erg voor de mensen die het Nederlands mooi vinden zoals het nu is. Taaltechnisch gezien is het niet erg, maar juist logisch omdat het de taal simpeler maakt en nuttig omdat het de mogelijkheid biedt specifiek naar personen te verwijzen. Zo kan “Hun staan op de tafel” onmogelijk naar het bloemenboeket verwijzen, maar “Zij staan op tafel” kan daarentegen verwijzen naar zowel naar dingen en zaken als naar personen.

Het Afrikaans, een taal die zich vanuit het Nederlands ontwikkelt heeft, laat bovendien zien dat het onderscheid tussen onderwerp en voorwerp ook helemaal niet noodzakelijk is. Net als in het Nederlands is er geen verschil bij jullie (in het Afrikaans: julle), en net als in het Zeeuws is er in het Afrikaans ook geen verschil tussen wij en ons (altijd ons). Vanzelfsprekend is het verschil tussen zij en hun/hen is in het Afrikaans eveneens onbestaand en wordt dit altijd aangeduid met hulle. Dus voor iedereen die hullie zegt in plaats van hun of zij: er is nog hoop!

Bronnen:

Advertenties

Een gedachte over “#Taal | Hun doen maar

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s