Het leven van leestekens

leestekens

Je zult misschien denken: waarom een blog over leestekens? Dat eeuwige gezanik over het gebruik van komma’s en puntkomma’s: dat is natuurlijk helemaal niet zo interessant. Als je wil weten hoe je komma’s moet gebruiken, kun je dat gewoon opzoeken op internet.

Toch is er wel degelijk wat interessants te melden over de alternatievelingen onder de leestekens en de aanleiding voor dit blog was de show ‘Maar ondertussen’ van Paulien Cornelisse. Dat was alweer in maart, maar Paulien introduceerde toen nieuwe leestekens en sinds die dag, alweer drie maanden geleden, heb ik het gevoel dat daar een blog over geschreven moet worden. Paulien vond dat namelijk dat er niet genoeg leestekens waren: ja, er zijn er natuurlijk al superveel en het is nu al lastig om de komma, de dubbele punt en de puntkomma uit elkaar te houden, maar toch is er kennelijk een behoefte aan meer leestekens zodat we onze gevoelens beter op schrift kunnen verwoorden.

De kracht van de leestekens van Paulien is dat ze al bestaande leestekens gebruiken. Eigenlijk volgen ze het voorbeeld van de puntkomma en wordt ook precies gebruikt wanneer een komma een te groot verband schept tussen de twee zinnen, en de punt juist het hele verband opheft terwijl dit niet de bedoeling is. Ha, heb ik toch nog even uitgelegd wat de puntkomma is. Overigens kan over die “,en” nog veel discussie gevoerd worden, maar dat even terzijde.

Eén van Pauliens schepsels is de vraagtekenkomma. Normaal gesproken teken je een vraagteken met een puntje, maar in dit geval met een komma en dat is omdat de volgende zin nog verband houdt met de vraagzin. Het geeft aan dat degene aan wie de vraag gesteld wordt, nog even moet wachten met antwoorden omdat degene die de vraag stelt, nog niet klaar is. En als er een vraagtekenkomma is,  dan is er uiteraard ook een uitroeptekenkomma. Hetzelfde principe: de gesprekspartner weet dat de spreker nog niet klaar is met zijn of haar tirade vol beschuldigingen en verwijten. Of dat het euforische moment waarin de spreker zich bevindt, nog niet ten einde is. Geniaal, toch? (Ja, nu mag je dus antwoorden)

Nog zo’n bizar en goed verzonnen leesteken is de kommakommakomma, als variant op puntjepuntjepuntje. Deze gaat eigenlijk prima samen met ‘maar’, namelijk: “Ik ben zo moe,,, maar ik ga toch naar de film.” Je zult misschien denken: maar wat is het nut? (Vraagtekenkomma) Wel, het geeft nog duidelijker aan of zinnen bij elkaar horen of niet. Want zeg nu zelf: is het niet oneerlijk dat je wel onderscheid hebt tussen punt en komma, maar verder geen verschil tussen uitroeptekens, vraagtekens en noem maar op? (Vraagteken zonder komma)

Uiteraard had Paulien nog veel meer bedacht, maar helaas ben ik de helft alweer vergeten. Volgens mij zaten er ook nog toestanden bij als de puntjepuntjeuitroepteken ..! Ik wacht dan ook met smart op de release van de DVD. Als ik me niet vergis, is haar show nu in reprise en misschien zijn daar zelfs ook nog wel kaarten voor beschikbaar. Een aanrader, in ieder geval!

Paulien lijkt misschien een pionier op dit terrein, en dat zou ik haar ook graag willen toedichten, maar toch is dat niet helemaal zo… In het verleden zijn er ook al verschillende leestekens gepasseerd en het leuke is, is dat deze ook op Wikipedia te vinden zijn.

De asterisme is een combinatie van drie asterisken en is bedoeld om de aandacht te vestigen op een bepaalde passage. Ik denk dat het leesteken daar in slaagt: het is zo opvallend dat het nauwelijks aan je aandacht kan ontsnappen. Het gevaar bestaat alleen dat het leesteken zelf meer aandacht krijgt dan de passage waarvoor het bedoeld is. Een asterisk is overigens gewoon een sterretje en wordt in tal van omstandigheden gebruikt: om aan te geven dat iets agrammaticaal is (*comisaris), als voetnootteken, als vermeningvuldiging (3*3=9) en sinds een paar jaar ook om acties aan te geven, zoals *leest dit blog*.

Als er een asterisk bestaat, bestaat de obelisk natuurlijk ook. Behalve dat dit een beeldhouwwerk uit de Egyptische oudheid is dat je ook vaak in Europa ziet (Sint-Pietersplein, om maar wat te noemen), is het ook een †, waarmee over het algemeen aangeduid wordt dat iemand overleden is.

De lozenge zou wat mij betreft weer in ere hersteld moeten worden. Dit leesteken werd vroeger gebruikt als niet duidelijk was of woorden nu aan elkaar geschreven moesten worden of niet. Waarom dit teken nu precies “afgeschaft” is, is me niet helemaal duidelijk: ook heden ten dage struikelen Nederlanders over samengestelde woorden, ook in vooraanstaande kranten en zeker bij reclameposters. Ook bedrijven zie je geregeld de mist in gaan: laatst nog zag ik “Gerbera kwekerij” staan. Dit aanelkaarschrijffenomeen zal volgend blog aan bod komen, maar ik zeg het u: de lozenge is de oplossing! Voortaan schrijven we dus Gerbera◊kwekerij. Ziet er toch supervet uit?

Dit leesteken zou Paulien Cornelisse bedacht kunnen hebben: de interrobang. Het is een combinatie van een vraagteken en uitroepteken en geeft een uitroepende vraag aan. Wellicht kunnen we hier nog een komma◊variant op verzinnen…

Ironie- en sarcasmeteken

Deze leestekens zijn écht geniaal. Ze geven aan of iets ironisch of sarcastisch bedoeld is. Helaas zijn de tekens niet beschikbaar op standaard toetsenborden, maar wellicht zou dat wel moeten gaan gebeuren. Gelukkig zijn er wel afbeeldingen van (zie de eerste twee leestekens op de banner van dit blog) en je ziet eigenlijk dat het een soort raar vraagteken is.

Uiteraard is het juist de kracht van ironie en sarcasme dat het aan de lezer zelf is om te ontdekken of iets zo bedoeld is, en dat is ook meteen het grootste bezwaar tegen deze leestekens. In korte teksten, waar context waaruit afgeleid kan worden of iets sarcastisch of ironisch bedoeld is, ontbreekt, kan zo’n teken toch wel handig zijn. Dankzij MSN is er een nieuw ironie-/sarcasmeteken ontstaan: de :P.

Dit is het dusteken. Hoe je het moet gebruiken, is helder: het vervangt het woordje ‘dus’. Het wordt vooral in de logica en wiskunde gebruikt, tezamen met het ‘dus niet’-teken (∵). Dit leidt bijvoorbeeld tot de uitspraak:

  • Alle teckels zijn honden, Bello is een teckel  ∴ Bello is een hond.
    Alle teckels zijn honden, Bella is een kat ∵ Bella is een hond.

Opmerkelijk genoeg wordt dit leesteken soms als punt gebruikt, namelijk in de vrijmetselarij. In die kringen wordt alles wat een driehoeksvorm heeft, op een voetstuk gezet. Dat sektistische gedachten (want een sekte is toch wel een beetje hoe de vrijmetselarij gezien wordt) zelfs tot leestekens voert, is bijna eng te noemen.

Al die leestekens zijn bij ‘gewone’ mensen niet voor niets in onbruik geraakt: ze zijn lang niet altijd even handig. Ook aan die van Paulien zitten nog wel wat haken en ogen (letterlijk én figuurlijk). En als leestekens handig zijn, verliezen ze de strijd van de emoticons. De emoticons worden misschien wel de nieuwe leestekens en dan spreken we over vijftig jaar niet alleen van de puntkomma’s, maar ook van dubbelepuntpee’s en puntkommahaakjes. Dit is tenslotte de digitale eeuw,,, Toch?

∴ …

Bronnen

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s